Posted in Ιστορία on December 6, 2012

Καλησπέρα !

 

Στο προηγούμενο μάθημα για ποια πόλη μιλήσαμε ; Τι είπαμε για την Σπάρτη ; Ποιες άλλες πόλεις υπήρχαν τότε ; Μπορείτε να σκεφτείτε μια πολύ σημαντική πόλη ; Η Αθήνα. Αρχικά, η Αθήνα δεν ήταν ενιαία πόλη αλλά όλη η Αττική ήταν χωρισμένη σε μικρούς οικισμούς. Που και που ενώνονταν, μπορείτε να φανταστείτε πότε ; Σε καιρό πολέμου.

Πριν εμφανιστούν οι πόλεις, είχαμε φυλετικό κράτος, το θυμάστε αυτό; Θυμάστε ποια φυλή είχε εγκατασταθεί στην Αττική; Οι Ίωνες.

Η γη της Αττικής δεν ήταν πολύ καλή, είχε πολλά βουνά και γενικά το έδαφος δεν ήταν πολύ γόνιμο. Οικισμός εμφανιζόντουσαν εκεί όπου μπορύσαν να επιβιώσουν και ο κάθε οικισμός είχε τις δικές του ασχολείες ανάλογα με το που βρησκόταν, σε πεδιάδα, σε βουνό ή κοντά σε θάλασσα. Για πείτε μου, με τι νομίζετε πως ασχολιόταν ο καθένας; Όσοι ήταν στις πεδιάδες με την γεωργία, στα ορεινά με την κτηνοτροφία και στα παράλια με την ναυτιλία και το εμπόριο.

 

Λένε πως εκείνος που ένωσε τους οικισμούς της Αττικής ήταν ο Θησέας. Τι ξέρετε για τον Θησέα;

  • Γιος του Αιγέα
  • Σκότωσε διάφορους ληστές
  • Σκότωσε τον Μινώταυρο

Ο πατέρας του ο Αιγέας θυμάστε τι σχέση έχει με το Αιγαίο;

Πριν φύγει για την Κρήτη ο Αιγέας και ο Θησέας είχαν συμφωνήσει ότι ο δεύτερος θα σήκωνε τα λευκά πανιά αν καταφερνε να σκοτώσει τον Μινώταυρο, αλλιώς οι σύντροφοί του θα άφηναν τα μαύρα, με τα οποία είχαν αναχωρήσει σε ένδειξη πένθους. Κανένας όμως δεν θυμήθηκε να αλλάξει τα πανιά. Ο Αιγέας βλέποντας το πλοίο να φθάνει με μαύρα πανιά από το ακρωτήριο Σούνιο αυτοκτόνησε από την απελπισία του πέφτοντας κάτω από τον βράχο, δίνοντας έτσι στο Αιγαίο Πέλαγος το όνομά του. 

Ο Θησέας λοιπόν, πέρα από τους διάφορους άθλους του, ένωσε τους οικισμούς της Αττικής και δημιούργησε την πόλη-κράτος της Αθήνας.

Σε ανάμνηση μάλιστα του γεγονότος αυτού οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα Παναθήναια, την πιο λαμπρή γιορτή της Αθήνας. 

Τα Παναθήναια ήταν μεγάλοι αγώνες, αθλητικοί αλλά και μουσικοί (Ραψωδικοί αγώνες) που γινόντουσαν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμή της Αθηνάς και τελείωνε με μια μεγάλη λαμπαδηδρομία στην οποία έπαιρναν μέρος όλοι οι άρχοντες της Αθήνας που έφερναν στην θεά ένα πέπλο που είχαν υφάνει κοπέλες από μεγάλες οικογένειες.

 

 

Θυμάστε σε προηγούμενο μάθημα που είπαμε για τα πολιτεύματα στις Πόλεις-κράτη. Πήγανε από τι σε τι; Πρώτο πολίτευμα της Αθήνας ήταν η βασιλεία. Για την περίοδο αυτή ελάχιστα μας είναι γνωστά. Τελευταίος βασιλιάς, σύμφωνα με την παράδοση, υπήρξε ο Κόδρος, ο οποίος θυσιάστηκε προκειμένου να αποφευχθεί η σύγκρουση με τους Δωριείς.

Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Πως μπορεί ένας βασιλιάς να θυσιαστεί για το κράτος του;

Οι Δωριείς στη Πελοπόννησο περνούσαν μια εποχή ξηρασίας και αφού έβλεπαν πως η Αττική τα πήγαινε καλά, αποφάσισαν να την καταλάβουν. Πριν το κάνουν αυτό εκείνη την εποχη, τι έκαναν; Ρωτάγανε το Μαντείο των Δελφών. Το μαντείο τους απάντησε ότι θα μπορούσαν να κυριεύσουν την Αθήνα αν δεν σκότωναν τον Αθηναίο βασιλιά. Ο Κόδρος το έμαθε αυτό και τι έκανε; Ντύθηκε σαν ζητιάνος, βγήκε από την πόλη και προσποιήθηκε ότι μαζεύει ξύλα. Συνάντησε δύο στρατιώτες από το εχθρικό στρατόπεδο, σκότωσε τον ένα. Ο άλλος στρατιώτης βέβαια που δεν ήξερε ποιος ήταν ο Κόδρος τον σκότωσε. Οι Πελοποννήσιοι κατάλαβαν τι έπαθαν όταν οι Αθηναίοι τους ζήτησαν τη σορό του βασιλιά τους για να τη θάψουν. Εξαιτίας του χρησμού φοβήθηκαν ότι στις πολεμικές επιχειρήσεις θα αποτύγχαναν, αποσύρθηκαν λοιπόν από την περιοχή των Αθηνών και κράτησαν μόνο τα Μέγαρα.
Αυτός λοιπόν ήταν ο τελευταίος βασιλιάς. Και έτσι περάσαμε στην Αριστοκρατία, αν και ο τίτλος του βασιλιά παρέμεινε… Στην εξουσία ήταν εννέα άρχοντες : ο επώνυμος άρχων, ο άρχων βασιλεύς, ο πολέμαρχος και οι έξι θεσμοθέτες. Στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ., εκλέξιμοι με κλήρο στα αξιώματα των εννέα αρχόντων ήταν μόνον όσοι προέρχονταν από τις ανώτερες οικονομικές τάξεις πολιτών.

Ο κάθε άρχοντας είχε και διαφορετικές αρμοδιότητες.

  • Ο επώνυμος άρχων είχε την ουσιαστική εξουσία και ήταν ο υπεύθυνος για να καλέσει την Εκκλησία του Δήμου για την οποία θα μιλήσουμε μετά.

  • Ο άρχων βασιλεύς είχε θρησκευτικές αρμοδιότητες.

  • Ο πολέμαρχος είχε τις στρατιωτικές αρμοδιότητες

  • Οι έξι θεσμοθέτες είχαν τις δικαστικές αρμοδιότητες 

 Πέρα από τους εννιά άρχοντες, εξουσία είχαν και ο Άρειος Πάγος και η Εκκλησία του Δήμου.

 Άρειος Πάγος : Είναι ο βράχος αυτός που βλέπετε. Το “πάγος” σήμαινε “βραχώδης λόφος” στα αρχαία, Για το “άρειος” υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Η μία είναι πως προέρχεται είτε από το θεό Άρη που, λένε, δικάστηκε εκεί από τους Θεούς του Ολύμπου για το φόνο του γιου του Ποσειδώνα, άλλη είναι πως ονομάστηκε έτσι επειδή στη βάση του υπήρχε ναός για τις «Αρές Ερινύες» θεότητες της τιμωρίας και της εκδίκησης. Εκείνη την εποχή, ο βράχος αυτός ήταν τόπος λειτουργίας δικαστικού σώματος που ήταν υπεύθυνος για την τήρηση των νόμων.

 

Η Εκκλησία του Δήμου  : Εκεί μαζευόντουσαν όλοι οι Αθηναίοι από 18 χρονών και πάνω. Η συνέλευση ήταν αρμόδια για γενικά θέματα της πόλης, αλλά και για την κήρυξη του πολέμου, τις επιλογές στρατιωτικής στρατηγικής, και της εκλογής στρατηγών και άλλων ανώτερων αξιωματούχων. Είχαν τίποτα τέτοιο στην Σπάρτη; Ναι, λεγόταν Απέλλα. Η Εκκλησία του Δήμου απέκτησε αργότερα πολύ μεγάλη σημασία.

 

Προβλήματα, όμως, της καθημερινής ζωής προκαλούσαν εντάσεις. Την εξουσία των ευγενών είχαν ήδη αρχίσει να αμφισβητούν οι έμποροι και οι βιοτέχνες, οι οποίοι με την ανάπτυξη του θαλάσσιου εμπορίου είχαν αποκτήσει μεγάλη οικονομική δύναμη. Από την άλλη πλευρά οι χρεωμένοι αγρότες απαιτούσαν κατάργηση των χρεών. Όσοι από αυτούς δεν μπορούσαν να ξεπληρώσουν τα χρέη τους γίνονταν δούλοι.

 

Τι γίνεται συνήθως όταν υπάρχει γενική πολιτική δυσαρέσκεια; Κάποιος προσοπαθεί να εκμεταλευτεί την κατάσταση. Μιλήσαμε ήδη για του Τυράννους. Στην Αθήνα, έγινε μια προσπάθεια από τον Κύλωνα που, με βοήθεια από τα Μέγαρα, προσπάθησε να πάρει την εξουσία. Η ισχυρή οικογένεια των Αλκμαιωνιδών όμως τον ανάγκασε να δραπετεύσει ενώ οι οπαδοί του για να μη θανατωθούν κατέφυγαν σαν ικέτες στους βωμούς των θεών.

Τότε όσοι κατέφευγαν στους βωμούς θεωρούνταν προστατευόμενοι των θεών. Οπότε, όταν όλοι οι οπαδοί θατατώθηκαν, θεωρήθηκε σαν μεγάλη ιεροσιλία που υποχρέωσε την οικογένεια των Αλκμαιωνίδων να φύγει στην εξορία. Και η αναστάτωση στην Αθήνα κορυφώθηκε.

Καθημερινά προβάλλονταν τα αιτήματα για την κατάργηση των χρεών και τη σύνταξη γραπτών νόμων. Οι νόμοι μέχρι τότε ήταν άγραφοι. Το γεγονός αυτό εμπόδιζε τη σωστή απονομή της δικαιοσύνης και πολλοί παραπονούνταν ότι δεν εύρισκαν το δίκιο τους. Οι ευγενείς, για να εκτονωθεί η λαϊκή δυσαρέσκεια, ανέθεσαν το 624 π.Χ. στον Δράκοντα να καταγράψει τους νόμους.

Ο Δράκων ήταν τύραννος αλλά και ο πρώτος ο οποίος κατέγραψε τους νόμους στην Αρχαία Αθήνα με εντολή των Αθηναίων.

Το 624 π.Χ. οι Αθηναίοι του ανέθεσαν να γράψει τους νόμους και το 621 π.Χ. τους έγραψε σε μαρμάρινες πλάκες τις οποίες τοποθέτησε στην Αγορά. Οι νόμοι αυτοί ήταν πολύ αυστηροί και από τότε η έκφραση “Δρακόντειοι νόμοι είναι συνώνυμη με τους ιδιαίτερα αυστηρούς νόμους. Αντίστοιχα “Δρακόντεια μέτρα” ονομάζονται τα αυστηρά μέτρα.

Είναι ο πρώτος που αποφάσισε πως, για την εκδίκηση ενός θύματος ήταν αρμόδιο το κράτος και όχι η οικογένειά του. Προχώρησε και στη διάκριση του φόνου από πρόθεση και από αμέλεια. Οι τιμωρίες ήταν όμως ιδιαίτερα σκληρές, με ασήμαντα αδικήματα, όπως η κλοπή ενός μήλου ή ακόμη και η τεμπελιά να τιμωρούνται με θάνατο. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πλούταρχος είπε ότι οι νόμοι του Δράκοντα γράφτηκαν με αίμα, όχι με μελάνι.